door Bertus Bouwman (reacties: 0)

Tone: Frau Antje is nog lang niet over datum

Foto: Bertus Bouwman

 

Leuk of niet, Frau Antje is nog altijd de verpersoonlijking voor Nederland in Duitsland. Ze is bekender dan Sylvie Meis, ze is geliefd. En toegegeven, het lekkerste stukje jong belegen kaas in de Duitse supermarkt heet 'Antje Pikantje'.

Je kunt er schamper over doen. Getooid met een Volendams kapje, een rode zakdoek, een zwierige rok, plompe houten klompen, een schalkse glimlach, een guitige pluk blond haar en een plankje met gouden klaasblokjes. Zo poserend voor een veld met tulpen en een draaiende molen ruikt menig Nederlander naar spruitjeslucht. Zo niet in Duitsland. Daar wil iedereen met Frau Antje op de foto.

Beroemd

Niets ten nadele van de huidige ambassadrice van Nederland in Berlijn, maar verslaan kan ze Frau Antje niet. Die zit al sinds 1961 in het vak. Zeker 8 op de 10 Duitsers kent haar. Daarmee is ze bekender dan export-Nederlanders Rudi Carell, Linda de Mol of Sylvie Meis.

Het fenomeen 'meisje in klederdracht' als symbool voor Hollandse waar, stamt al van voor de Tweede Oorlog, Ze bracht stroop en margarine aan de man, maar werd pas voor het eerst internationaal beroemd nadat ze in de jaren zestig in Duitsland werd ingezet tijdens de Grüne Woche. En nog altijd paradeert ze op deze enorme agrarische beurs in Berlijn waar meer dan zestig landen hun producten presenteren.

Al meer dan vijftig jaar doet ze daar hetzelfde kunstje. Met succes. Het eerste wat de Duitse minister van Landbouw Hans-Peter Friedrich komt doen is samen met de burgemeester van Berlijn Klaus Wowereit een blokje kaas halen. Tientallen camera's zijn er op gericht, microfoons hengelen naar het beste geluid en fotografen verdringen elkaar als de de minister en burgemeester een blokje kaas krijgen. Antje, Sie sind so hübsch! Guck mal hier bitte!?”, smeekt een fotograaf. De kaas en het kanten mutsje is 's avonds te zien in alle Duitse journaals.

Symbool

Voor de gemiddelde Nederlander is het een vervreemdende gebeurtenis. Ziedaar een Hollands symbool, met een Duits aandoende naam. De populariteit van de naam Antje kalft in Nederland al decennia lang af. Werden in 1960 nog meer dan 400 Antjes geboren, nu is het nog een schamel handje vol blijkt uit de grafiek van het Meertens Instituut. Ze wonen vooral in Groningen en Zuid-Holland.

Etnoloog Sophie Elpers deed er onderzoek naar en denkt dat nostalgie er iets mee te maken heeft. “Folkloristische figuren deden het in de jaren zestig en zeventig goed in reclames”, schrijft ze in haar boek 'Hollandser dan kaas. De geschiedenis van Frau Antje'. “Ze verwezen naar een geïdealiseerd harmonisch verleden van voor de oorlog, waar men graag naar wilde terugkeren. De molens, weilanden en koeien, deden denken aan een tijd zonder industrialisering, de verschrikkingen van de oorlog en nationaal schuldgevoel.”

Tv-icoon

Haar overweldigende bekendheid komt deels omdat ze één van de eerste iconen op de Duitse televisie was. Heel Duitsland is met haar opgegroeid, haar beeltenis zit vastgeklonken tussen de jeugdherinneringen. Ze is verworden tot een heus Pavlov-effect. Bij het zien van het witte kapje en de lachende FrauAntje, zegt elke Duitser onbedoeld de slagzin: 'Käse aus Holland'.

Crises

De zoete mijmeringen die het Hollandse kaasmeisje bij de Duitsers wist te ontlokken kregen een ruwe wending in 1983 toen 'voormalig Antje' Ellen Soeters naakt in de Duitse Playboy poseerde. Een schandaal in Duitsland. Haar opdrachtgever, de Nederlands Zuivel Organisatie (NZO), vreesde een flinke daling van de handel. Het tegendeel gebeurde. Het werd een recordjaar voor de Nederlandse kaasexport.

In 1994 publiceerde weekblad Der Spiegel de beruchte cartoon op de cover van Frau Antje met een enorme joint in haar mond, een enorm blik Heineken in haar armen en op de achtergrond een berg waterige tomaten. Het blad beschreef afkeurend de Nederlandse vrijheid-blijheidcultuur. Bovendien kwam uit een enquête dat haar imago ouderwets was. Genoeg redenen voor de NZO om te denken dat ze over haar houdbaarheidsdatum was.

Maar drie jaar later werd ze weer van zolder gehaald. Wat bleek, zonder Frau Antje daalde de uitvoer naar Duitsland. Opgepoetst en wel bracht ze de Nederlandse kaas terug bij de oosterburen. Ze spreekt niet meer tot de Duitse huisvrouwen, maar is modern en zelfbewust. Ze zit op twitter en danst op techno. Maar nog wel op klompen.

Tovermiddel

En ze is nog steeds een tovermiddel. Ze maakt ze met staatssecretaris Sharon Dijksma een rondje over de beurs langs Polen, Hongarije, Estland en Japan. De staatssecretaris kan enthousiasme niet ontzegd worden, maar ze verbleekt bij de glimlach van Antje.

Dat constateert ook een pr-medewerker van de NZO die in de Nederlandse delegatie meeloopt tevreden. “Tegen vrouw Antje kan niemand op.” Haar montere gezicht brengt de Nederlandse kaas over de grens. Een onverwoestbare lach, Frau Antje is nog lang niet over haar houdbaarheidsdatum heen.

Ga terug

Reactie toevoegen