door Bertus Bouwman (reacties: 0)

Tone: Beierse mannelijkheid in de Lage Landen

Oktoberfest in München. Foto: Flickr by AbhijeetRane (CC)

 

Van Emmen en Hoevelaken tot Rotterdam. In heel Nederland kan dezer dagen worden gehost in Lederhosen, geklonken met forse bierpullen en gezwierd in een Dirndl. Het Beierse Oktoberfest verovert de Lage Landen.

Ieder jaar weer schrijft de Duitse pers met enige schroom en een moralistisch opgeheven vingertje over het Sodom en Gomorra van München. Gelijktijdig met de Duitse verkiezingen op 22 september werden de biervaten München binnengereden. Oktoberfest-Orgie, kopte de Süddeutsche Zeitung, 'De massaintoxicatie van München is begonnen'. Het internationale magazine Vice plaatste foto's van totaal bezopen feestgangers, liggend in perkjes en over houten banken. Boulevardblad Bild richtte de lens diep in de decolletés van wulpse Dirndl-draagsters.

Het zestien dagen durende feest in de Beierse hoofdstad trekt jaarlijks zo'n 6,4 miljoen bezoekers en is zo populair bij Australische toeristen, dat Duitsers het soms al eens 'Ozzie-fest' noemen. Het eerste Oktoberfest werd in 1810 gehouden ter ere van de bruiloft van prinses Theresia van Saksen-Hildburghausen en kroonprins Lodewijk van Beieren. Sindsdien is er ieder jaar bier op de Theresienwiese, de Theresiaweide.

Hollandse Lederhosen

Zo groots en meeslepend is het allemaal niet in Nederland. Maar de laatste jaren hebben steeds meer Nederlanders een Lederhose in de kast hangen. Wie rond oktober in een biertent wil zitten met een liter bier kan tegenwoordig bijna in elk dorp terecht. Hoe komt die Zuid-Duitse traditie toch in Nederland terecht?

De in Duitsland woonachtige schrijver en journalist Merlijn Schoonenboom kwam onlangs met het boek 'Waarom we ineens van de Duitsers houden'. Daarin stelt hij dat binnen een paar jaar het imago van Duitsland radicaal is veranderd, in Nederland niet in het minst. Hij schetst hoe een redelijk oubollig feest als het Oktoberfest ook in Duitsland weer populair werd. “Het is een redelijk recente mode, zo ongeveer vanaf 2000, dat ook jonge mensen weer in klederdracht zijn gaan feesten.” Het zou volgens Schoonenboom te maken hebben met dat er na 1990 - de eenwording - bij jongere Duitsers een hernieuwde interesse in de eigen regionale achtergrond is ontstaan. “Die nieuwsgierigheid is met ironie vermengd, een tongue in cheekomgang met dat wat vroeger oubollig of zelfs fout was.”

Dat het Beierse feest inmiddels ook een fenomeen in Nederland is geworden beschrijft Schoonenboom niet in zijn boek, maar hij filosofeert er graag over mee. “Er zit vast een zelfde soort ironie in, maar dat is in Nederland niet kwaadaardig bedoeld, anders neem je niet de moeite om hele feesten met hetzelfde thema te organiseren.” En dat slaat aan in Nederland.

“Het Oktoberfest is in eerste instantie gewoon een feest, waar mensen komen om bier te drinken en te feesten. Maar omdat dat tegenwoordig overal kan, zoeken organisatoren naar thema’s. Die Beierse symboliek blijkt opeens voor een breed publiek aantrekkelijk omdat er dezelfde elementen als in München een rol spelen, en waarom zovele prominenten er graag in de klederdracht verschijnen.” Een paar jaar geleden was dat Paris Hilton, dit jaar stond Olympisch kampioen Usain Bolt met een hoedje op te dansen op de tafel.

Sensueel spel

Schoonenboom ziet tijdens het Oktoberfest meer dan enkel liters bier achterover slaan. “Het blijkt een prima vorm om een soort elementair man-vrouw-spel te spelen, terwijl dat in het dagelijkse stedelijke leven niet meer zo duidelijk gespeeld kan worden.” Mannen tonen zich ouderwets ‘mannelijk’ met blote benen onder de Lederhosen, en vrouwen benadrukken hun vrouwelijkheid met een diep gesneden decolleté. “De oubollige en traditionele klederdracht kan dus ingezet worden in een soort hedendaags sensueel spel. De bezoekers die dat tegenwoordig doen - sinds 2000 is het ook pas onder jonge mensen in - zijn niet voor niets mensen, die in het dagelijks leven gewoon heel geëmancipeerd zijn en in spijkerbroek lopen.”

Maar wat moeten Nederlanders met al die Beierse fratsen? “Dat spel met traditionalisme wordt in Nederland, hoewel heus niet bewust, vast ook graag gespeeld. maar omdat in Nederland er geen eigen traditie is om op terug te grijpen en te moderniseren, moeten we het van elders halen. Dat het uit Duitsland komt, speelt hierbij geen belangrijke rol.”

Toch wordt niet in heel Duitsland het Oktoberfest gewaardeerd. In de hoofdstad Berlijn bijvoorbeeld, moet men er niets van hebben. En toch staat op het plein voor het fonkelnieuwe centraal station een biertent met een schlagerzanger op het podium. Voilá, twee dingen die niet bij Berlijn horen verzameld aan één pleintje. Een enkele Spaanse toerist drinkt een biertje mee in de verder lege tent.

Geen pro-Duits statement

Merlijn Schoonenboom laat in zijn boek zien hoe en waarom we weer van de Duitsers houden. Maar het omarmen van het Oktoberfest is daar volgens hem maar indirect een voorbeeld van. “De associatie met het Duits zijn vormt niet meer een belasting. Je kan dus een Dirndl dragen zonder dat men direct denkt dat het een soort reactionaire Duitse stroming is. Het is dus geen direct pro-Duits statement, daarvoor is er geen kennis of belangstelling. Het geeft aan dat je een Duitse traditie gewoon kan gebruiken alsof het gewoon een grappig ding is. Zoals je een Amerikaanse baseballjas kan dragen zonder dat je precies weet wat dat inhoudt.”

Om maar bij die Amerikaanse cultuur te blijven, daar is het Oktoberfest nog veel groter vertelt Schoonenboom. “Dat heeft weer te maken met de Amerikaanse soldaten die decennialang in Beieren gestationeerd waren na de Tweede Wereldoorlog. Duitsland bestond voor hen alleen maar uit Beieren, en bierfeesten werden al heel snel overgenomen. Nederland doet het dus heus niet als eerste, de Amerikanen moeten blijkbaar altijd voorgaan.”

Dit artikel is 3 oktober 2013 gepubliceerd op Tone

Ga terug

Reactie toevoegen